Anasayfa / Sanat / Osmanlı İmparatorluğu’nda Bir Ermeni Sanatçı: Yervant Oskan Efendi (1855-1914)

Osmanlı İmparatorluğu’nda Bir Ermeni Sanatçı: Yervant Oskan Efendi (1855-1914)

Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk güzel sanatlar okulu Sanayi-i Nefise Mektebi’nin ilk heykel hocası olan Yervant Oskan Efendi, 1855 yılında İstanbul’da doğar. Roma Güzel sanatlar Akademisi ve Fransa’da eğitim gören sanatçı, özellikle İtalyan naturalist anlayışın etkisinde kalır. Akademiye 32 yılını veren Oskan, ilk Türk heykel kuşağını yetiştirmesi açısından oldukça önemli bir sanatçıdır. (Köksal, Ahmet, “Resim ve Heykel Sanatımızda 100 Yıl”, Milliyet Sanat Dergisi, S.68, İst-15 Mart 1983, s.32-35.)

Sanayi-i Nefise Mektebi’nin kurucusu ve müdürü Osman Hamdi Bey ile yakın arkadaş olan Yervant Oskan, tıpkı Hamdi Bey gibi arkeolojik kazılara katılır ve bulunan eserlerin restorasyonunda görev alır. Bu bağlamda yapılan Sayda kazısından elde edilen İskender Lahti’nin restore çalışmasında Oskan Efendi’nin ismine rastlanmaktadır. (Cezar, Mustafa, Sanatta Batı’ya Açılış ve Osman Hamdi, 1.Baskı,T.İş Ban.Yayınları, İst.1971, s.273).

Venedik Rafael Kolejinde Luigi Quera’nın, Roma Güzel Sanatlar Akademisinde Enrico Deccetti ile Girolamo Masini’nin öğrencisi olan Oskan Efendi ayrıca, sanat tarihi açısından büyük bir isim sayılan Gigi’nin derslerine katılmıştır. Kendisi 12 yılını resim, perspektif, mimari ve heykeltıraşlık etütlerine verir ve 1878 yılında Paris’e gider. Orada sergiler için büyük boyutlu figürler üzerinde çalışır. Ve bu sergiler bitince de iki yıl kadar bronz eserler üretir. Ardından atölyesini kapatarak İstanbul’a dönmek zorunda kalır. Kedisi burada Osman Hamdi’nin hizmetine girecektir. (Cezar, Mustafa, Sanatta Batı’ya Açılış ve Osman Hamdi, 1.Baskı,T.İş Ban.Yayınları, İst.1971, s.421).

Yazar Adolphe Thalasso Oskan Efendi hakkında şunları söyler;

“Ressam ve heykeltıraş olan E.Oskan Efendi, Osman Hamdi ve Halil Beylerle Osmanlı sanatının önemli üstadlarını oluştururlar. O, Türkiye doğumlu 3 büyük sanatçıdan biridir…” (Cezar, Mustafa, Sanatta Batı’ya Açılış ve Osman Hamdi, 1.Baskı,T.İş Ban.Yayınları, İst.1971, s.421).

3 Mart 1883 yılında açılan Sanayi-i Nefise Mektebi, Osman Hamdi bey’in müdürlüğü ile eğitim hayatına başlamıştır. Okulun dahili müdürü ve ilk heykel hocalığına da Oskan Efendi atanır. İlk etapta sadece erkek öğrencileri kabul eden okulda azınlıkların sayısı azımsanmayacak kadar çoktur. Okul, eğitim hayatına resim, heykel, mimari gibi bölümlerle başlar. Oskan Efendi, heykel bölümünde ve kurulan atölyede dersler verir. Kendisi de heykel çalışmaları yapar. (Tansuğ, Sezer, Çağdaş Türk Sanatı, 8.basım, İst-Ocak 2008, s.104).

Malûmat Dergisi, 7 safer 1320 yılına ait gazete 1902 senesinden Sanayi-i Nefise Mektebi’nde görevli olan öğretmenleri şöyle sıralamaktadır:

“1902 senesinde sanayi-i Nefise mektebi Öğretmenleri”

Sanayi-i Nefise Mektebi, Tarih-i inşası 1298

Müdür Utufetlû Hamdi Beyefendi

Dahili müdür Oskan Efendi (Heykeltraşlık muallimi

Sanayi-i Nefise tarih muallimi ___ Mimar Vedat Bey

Hendese ve menazır muallimi ___ Miralay Hasan Fuad Bey

Teşrih muallimi ___ Yusuf Rami Bey

Fenn-i Mimari muallimi ___ Mösyö Valori

Fenn-i Mimari muallimi ___ Mösyö Bello

Yağlı boya muallimi ___ Mösyö Valeri

Karakalem muallimi ___ Mösyö Varniya

İptidai sınıflar

Karakalem muallimi ___ Adil Bey

Hakk muallimi ___ Nesim Efendi

(Cezar, Mustafa, Sanatta Batı’ya Açılış ve Osman Hamdi, 1.Baskı,T.İş Ban.Yayınları, İst.1971, s.553).

1901-1903 yılları arasında açılan İstanbul Salon sergilerinde resim ve heykel örnekleri sergilenmiştir. Bu sergilerde Heykeltıraş Oskan Efendi’nin ismine sıklıkla rastlanır. Örneğin Oskan Efendi 1902 yılı sergisine 3 resim ve 2 heykel çalışmasıyla iştirak eder. (Tansuğ, Sezer, Çağdaş Türk Sanatı, 8.basım, İst-Ocak 2008, s.110-111).

Sanatçının bronz ve mermerden yapılmış eserleri oldukça fazladır. Oryantalist etkili, tarihsel ve mitolojik konulu çalışmalara ağırlık vermiştir. İstanbul’da heykeltraşlık yapan ilk kişi olması açısından önemlidir Aynı zamanda bunları salonda ilk teşhir eden kişidir. Önemli çalışmaları arasında “Osman Hamdi’nin eşi Naile Hanım büstü, Muzaffer Venüs, tavuk satan kadın ve kılıçla danseden zeybek” yer alır... (Cezar, Mustafa, Sanatta Batı’ya Açılış ve Osman Hamdi, 1.Baskı,T.İş Ban.Yayınları, İst.1971, s.421).

Heykel sanatının henüz kabul görmekte zorlandığı yıllarda bir güzel sanatlar okulu açılarak heykel bölümünün kurulması, Osmanlı sanatı için büyük bir adım olmuştur. Ve bu sanatın gelişmesinde de en önemli kişi şüphesiz heykeltıraş Oskan Efendi’den başkası değildir.

Yervant Oskan

Osman Hamdi’nin Eşi Naile Hanım Büstü

Zeybek ve Tavuk Satan Kadın
(Osman Hamdi ve Sanayi-i Nefise Mektebi, MSÜ yayını, 1963.)

Kaynakça

Cezar, Mustafa, Sanatta Batı’ya Açılış ve Osman Hamdi, 1.Baskı,T.İş Ban.Yayınları, İst.1971, s.273,421,553.

Köksal, Ahmet, “Resim ve Heykel Sanatımızda 100 Yıl”, Milliyet Sanat Dergisi, S.68, İst-15 Mart 1983, s.32-35.)

Osman Hamdi ve Sanayi-i Nefise Mektebi, MSÜ yayını,1963.

Tansuğ, Sezer, Çağdaş Türk Sanatı, 8.basım, İst-Ocak 2008, s.104, 110-111.

Derya Uzun

[email protected]

Hakkında Editör

Hakan Bilge - The Godfather Mitosu (Şule Yayınları, 2015) ve Aşktan da Üstün: Hitchcock Sinemasında Kişisel Bir Gezinti (Doruk Yayınları, 2016) adlı sinema kitaplarının yazarıdır.

Bu yazıya da bakabilirsiniz.

Edebiyattan Beyazperdeye Koyu Kırmızı Bir Tabu: Ensest

“Her öyküde arzu ile yasa çatışır ki öykünün temelini de bu çatışma oluşturur.” (A.J. Greimas, ...

3 Yorum

  1. çok teşekkürler. bu tanıtım yararlı oldu benim açımdan. daha önce adı geçen sanatçıyı işitmemiştim. bilgilendirme için sağolun.

  2. Elinize sağlık hakikaten.

  3. elmon hançer

    Çok teşekkürler…
    Yervan Oskan Efendi hakkında ilk kez bu kadar kapsamlı bir yazı okudum. Bilimsel ahlaka uygun, olması gerektiği gibi bir biyografi. Ülkemizde, özellikle sanat dünyasında çok azının adını duyduğu bu sanat ve eğitim insanının, layık olduğu değer ne yazık ki yeterince verilmemiştir.

    Bugün Mimar Sinan Üniversitesi’nde hangi anfiye veya salona Yervant Oskan adı verilmiştir. Merak ediyorum… Bilginiz varsa lütfen yazınız…

    Kaleminize ve yüreğinize sağlık.
    Sağlık ve başarı dileklerimle.

    Dr. Elmon Hançer
    Sanat Tarihçisi-akademisyen
    Profesyonel Kültür Rehberi

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

kuşadası escort